Η απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων μέσα από σχετικά προγράμματα και η υλοποίηση ενεργειακών επενδύσεων συχνά σκοντάφτουν όχι στη χρηματοδότηση, αλλά στην προετοιμασία και την εκτέλεση των έργων. «Τα ευρωπαϊκά χρήματα δεν είναι ποτέ δωρεάν· συνοδεύονται από αυστηρούς κανόνες» επισημαίνει η Αντιγόνη Βαφείδου, δικηγόρος, πρώην σύμβουλος Υπουργού Ενέργειας και διευθύνουσα εταίρος της δικής της δικηγορικής εταιρείας που δραστηριοποιείται στη στρατηγική συμβουλευτική για ευρωπαϊκά κονδύλια και επενδυτικά projects, χρηματοδοτικά εργαλεία και προγράμματα, από το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης έως εξειδικευμένα ευρωπαϊκά schemes. Όπως τονίζει, τα προβλήματα εμφανίζονται σε πολλά στάδια: από την ωρίμανση και τη νομική τεκμηρίωση, τον έλεγχο επιλεξιμότητας, μέχρι τη συμμόρφωση με το ενωσιακό δίκαιο, την παρακολούθηση μετά την έγκριση, τη σωστή δομή συμβάσεων και την προετοιμασία για ελέγχους.
Τα συχνότερα προβλήματα που μπλοκάρουν έργα
Όπως εξηγεί, ένα από τα συχνότερα προβλήματα είναι ότι οι φάκελοι ευρωπαϊκών προγραμμάτων συχνά δεν είναι επαρκώς «δεμένοι» μεταξύ τεχνικού, οικονομικού και νομικού σκέλους. Από αυτή την ασυνέχεια προκύπτουν επαναλαμβανόμενες αδυναμίες.
Μεταξύ των συχνότερων ζητημάτων που εντοπίζονται είναι:
- Ελλιπής ωρίμανση: ελλείψεις σε άδειες, δικαιώματα γης, τεκμηρίωση ετοιμότητας, ή μη ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα.
- Ασυνέπειες στην οικονομική τεκμηρίωση: παραδοχές που δεν στηρίζονται επαρκώς (CAPEX/OPEX, έσοδα/εξοικονομήσεις, τιμές αγοράς, συμβάσεις).
- Λάθη σε κρατικές ενισχύσεις και σώρευση: εσφαλμένη κατηγοριοποίηση, ένταση ενίσχυσης, ή μη ορθή αποτύπωση άλλων χρηματοδοτήσεων.
- Θέματα προμηθειών/διαδικασιών: ειδικά όπου απαιτούνται συγκεκριμένοι κανόνες διαφάνειας και ανταγωνισμού, τα λάθη εκδηλώνονται αργότερα στον έλεγχο.
- Υποτίμηση reporting και KPIs: η διαχείριση τεκμηρίωσης, δεικτών και αποδεικτικών στοιχείων είναι συχνά ο “αδύναμος κρίκος” μετά την έγκριση, όταν πλέον οι υποχρεώσεις παρακολούθησης γίνονται πιο απαιτητικές.
Τρεις συμβουλές προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις
Για μια μικρομεσαία επιχείρηση που σκέφτεται να επενδύσει μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων, η κ. Βαφείδου δίνει τρεις βασικές πρακτικές κατευθύνσεις.
- Πρώτον, να ξεκινήσει από ένα ρεαλιστικό επιχειρησιακό και ενεργειακό πλάνο: να αποσαφηνίσει τι θέλει να πετύχει, ποια είναι η αναμενόμενη απόδοση, ποια τα βασικά ρίσκα και ποιο το σχέδιο λειτουργίας και συντήρησης.
- Δεύτερον, να πραγματοποιήσει από νωρίς νομικό και κανονιστικό έλεγχο, που να καλύπτει άδειες, δικαιώματα γης, συμβατικές δομές, κανόνες επιλεξιμότητας, κρατικές ενισχύσεις και, όπου απαιτείται, κανόνες προμηθειών. Όπως επισημαίνει, όσο νωρίτερα εντοπιστούν τα νομικά ζητήματα, τόσο πιο καθαρά και οικονομικά μπορούν να επιλυθούν.
- Τρίτον, να αντιμετωπίσει το πρόγραμμα ως ολοκληρωμένο project, με πειθαρχία στο χρονοδιάγραμμα, οργάνωση φακέλου τεκμηρίωσης δαπανών και συστηματικό reporting. Τα ευρωπαϊκά προγράμματα, τονίζει, δεν κερδίζονται μόνο στην αίτηση αλλά κυρίως στην εκτέλεση και στην απόδειξη του αποτελέσματος. «Η ΜμΕ που θα πάει με σχέδιο και πειθαρχία, μπορεί να αξιοποιήσει τα ευρωπαϊκά ως μοχλό ανάπτυξης, όχι ως “ευκαιρία της στιγμής”» υπογραμμίζει.
Η παγίδα της επιδότησης χωρίς στρατηγική
Η ίδια επισημαίνει ότι στην αγορά συναντάται συχνά η τάση επιχειρήσεων να ξεκινούν τον σχεδιασμό από το «τι επιδοτείται» αντί από το «τι είναι στρατηγικά και οικονομικά ορθό».
Η επιδότηση, όπως τονίζει, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη βιωσιμότητα ενός έργου, αλλά μόνο να τη βελτιώσει υπό προϋποθέσεις. Σε διαφορετική περίπτωση, οι επιχειρήσεις μπορεί να επιλέξουν τεχνολογίες ή μεγέθη έργου που δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές τους ανάγκες, να υποτιμήσουν τις δεσμεύσεις συμμόρφωσης ή να αντιμετωπίσουν προβλήματα κατά τους ελέγχους.
Υπάρχει επίσης πραγματικός κίνδυνος απένταξης ή επιστροφών όταν ο φάκελος δεν έχει σωστή θεμελίωση σε κανόνες επιλεξιμότητας, κρατικών ενισχύσεων και προμηθειών. Η ασφαλής προσέγγιση, όπως επισημαίνει, είναι να προηγείται το επιχειρησιακό σχέδιο και η ωρίμανση και να ακολουθεί η επιλογή του χρηματοδοτικού εργαλείου.
Τα βασικά εμπόδια στις επενδύσεις σε ΑΠΕ και ενεργειακές υποδομές
Ειδικά στον τομέα της ενέργειας, η κ. Βαφείδου αναφέρει ότι τα βασικά εμπόδια στις επενδύσεις εντοπίζονται κυρίως στην ωρίμανση των έργων. Οι αδειοδοτικές διαδικασίες παραμένουν σύνθετες και συχνά δημιουργούν καθυστερήσεις που επηρεάζουν άμεσα τη χρηματοδότηση και την τήρηση χρονοδιαγραμμάτων. Παράλληλα, η πρόσβαση και σύνδεση στο δίκτυο αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, καθώς ο κορεσμός και οι περιορισμοί στη διαθέσιμη ισχύ δημιουργούν αβεβαιότητα για το πότε και υπό ποιους όρους μπορεί να προχωρήσει ένα έργο.
Σημαντικός είναι και ο ρυθμιστικός κίνδυνος που συνδέεται με τους κανόνες της αγοράς, όπως η τιμολόγηση, οι μηχανισμοί στήριξης, τα PPA και το πλαίσιο για αποθήκευση και ευελιξία. Όπως σημειώνει, ακόμη και όταν οι αλλαγές είναι θεμιτές, το κρίσιμο για τις επενδύσεις είναι να γίνονται με προβλεψιμότητα και συνεπή εφαρμογή. Με απλά λόγια, όπως επισημαίνει, το μεγάλο εμπόδιο δεν είναι η πρόθεση επένδυσης αλλά η ωρίμανση: χρόνος, αδειοδοτήσεις και δίκτυο.
Η σημασία της σταθερότητας στο ρυθμιστικό πλαίσιο
Η αστάθεια του ρυθμιστικού πλαισίου επηρεάζει άμεσα την προσέλκυση επενδύσεων και την αξιοποίηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Όπως επισημαίνει, ο επενδυτής δεν φοβάται τις αλλαγές, αλλά την απρόβλεπτη αλλαγή κατά τη διάρκεια του έργου. «Οι επενδυτές δεν αποθαρρύνονται από τη μεταρρύθμιση καθαυτή∙ αποθαρρύνονται όταν οι κανόνες αλλάζουν με τρόπο που μεταβάλει ουσιωδώς παραδοχές μετά τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων ή όταν η εφαρμογή των κανόνων είναι ανομοιόμορφη» σημειώνει. Τέτοιες μεταβολές επηρεάζουν το κόστος κεφαλαίου και τη δυνατότητα εκτέλεσης/ Όπως τονίζει, ευρωπαϊκά προγράμματα, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο πρακτικό: υπάρχουν ορόσημα, προθεσμίες και επιλεξιμότητες που πρέπει να τηρηθούν αυστηρά. Όταν ένα έργο «κολλάει» λόγω καθυστερήσεων εφαρμογής ή ερμηνευτικών ασάφειων, μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο η απορρόφηση, να μετακινηθούν κρίσιμες δαπάνες εκτός επιλεξιμότητας ή να απαιτηθούν αναμορφώσεις που υπονομεύουν την οικονομική του ισορροπία.
Διαβάστε ακόμη
