Τα φωτοβολταϊκά πάνελ, όταν αποσύρονται, δεν είναι απλώς παλιοσίδερα. Υπάγονται στα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού και πρέπει να συλλέγονται, να καταγράφονται και να οδηγούνται σε εξειδικευμένες μονάδες μέσω εγκεκριμένων συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης. Στην πράξη, όμως, η νόμιμη διαδρομή δεν ακολουθείται πάντα. Πάνελ που απογυμνώνονται από τα υλικά τους μπορεί να μείνουν σε αποθήκες, να περάσουν σε εμπόρους μετάλλων ή να καταλήξουν σε ανεξέλεγκτη απόρριψη, όπως συνέβη, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Απόστολος Τσικούρας, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΑΝΑΦΩΣ σε ρέμα στην περιοχή της Κατερίνης. Το περιστατικό αναδεικνύει το κενό ανάμεσα στις υποχρεώσεις που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο και στον έλεγχο της πραγματικής διαδρομής των αποβλήτων.

Η αγορά περνά από τα σχέδια στις εκκρεμότητες

Αυτή τη στιγμή τρία από τα τέσσερα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης έχουν καταθέσει στον ΕΟΑΝ αναθεωρημένα επιχειρησιακά σχέδια. Η αξιολόγησή τους θα κρίνει πώς θα οργανωθεί η συλλογή των παλιών και νέων πάνελ, αλλά και με ποιον τρόπο θα καταβληθούν οι εισφορές που δεν έχουν πληρωθεί τα προηγούμενα χρόνια.

Με απόφαση του Ιουλίου 2026, ο ΕΟΑΝ όρισε στα 132 ευρώ ανά τόνο την κατώτατη χρηματική εισφορά και ζήτησε από τα συστήματα να υποβάλουν νέα σχέδια, τα οποία θα περιλαμβάνουν πρόταση για τις αναδρομικές εισφορές από το 2012 ή από το έτος κατά το οποίο κάθε υπόχρεος παραγωγός διέθεσε πάνελ στην ελληνική αγορά. Η απόφαση καταργεί και τον προηγούμενο περιορισμό, βάσει του οποίου μπορούσαν να αναζητηθούν εισφορές μόνο για την τελευταία τριετία. 

Η αγορά υπολογίζει σε 60–70 εκατ. ευρώ το χρηματοδοτικό κενό από τις εισφορές που δεν έχουν καταβληθεί από το 2012 έως σήμερα. Πρόκειται για εκτίμηση του κλάδου και όχι για επίσημα καταλογισμένο ποσό. Παραμένει ανοιχτό και το πώς θα καλυφθεί: το ενδεχόμενο των εγγυητικών επιστολών έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, συνεπάγεται πρόσθετο κόστος για τις επιχειρήσεις. Τα συστήματα έχουν καταθέσει διαφορετικές προτάσεις και ο ΕΟΑΝ, σε συνεννόηση με το υπουργείο, καλείται να αποφασίσει ποια λύση μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη συμμόρφωση.

Η ευθύνη χρηματοδότησης για τα πάνελ που διατέθηκαν στην αγορά από το 2012 και μετά αποδίδεται στους παραγωγούς. Για τα παλαιότερα, τα λεγόμενα «ιστορικά» πάνελ, η υποχρέωση βαραίνει τον χρήστη ή τον επενδυτή. Η διάκριση έχει σημασία για το ποιος καλείται να πληρώσει, αλλά και για το αν θα υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι όταν τα παλαιότερα πάρκα αποσύρουν ή αντικαταστήσουν τον εξοπλισμό τους. 

Πάνω από 15.000 τόνοι, σύμφωνα με εκτίμηση της Φωτοκύκλωσης

Ο Δημήτρης Χριστογιαννόπουλος, γενικός διευθυντής της Φωτοκύκλωσης, εκτίμησε ότι οι ποσότητες φωτοβολταϊκών αποβλήτων που θα έπρεπε ήδη να έχουν ανακυκλωθεί ξεπερνούν τους 15.000 τόνους. Ανέφερε, παράλληλα, ότι το σύστημα έχει διαχειριστεί περίπου 1.000 τόνους. Οι δύο αριθμοί δεν αποτελούν εθνικό ισοζύγιο: ο πρώτος είναι εκτίμηση για το συνολικό απόθεμα που θα έπρεπε να έχει οδηγηθεί σε ανακύκλωση, ενώ ο δεύτερος αφορά την ποσότητα που έχει διαχειριστεί το συγκεκριμένο σύστημα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, μέρος των αποβλήτων παραμένει αποθηκευμένο σε πάρκα και αποθήκες, ενώ άλλο μέρος καταλήγει σε επιχειρήσεις μετάλλων χωρίς την απαιτούμενη τεχνογνωσία και εποπτεία. Στην ίδια συζήτηση διατυπώθηκε εκτίμηση ότι περίπου 20.000 τόνοι ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων διακινούνται κάθε χρόνο μέσω εμπόρων παλαιών μετάλλων. Δεν δόθηκε, ωστόσο, αντίστοιχο επιβεβαιωμένο μέγεθος για τα φωτοβολταϊκά πάνελ.

Η πίεση αναμένεται να αυξηθεί όσο παλαιώνουν οι εγκαταστάσεις της πρώτης περιόδου ανάπτυξης των φωτοβολταϊκών και προχωρούν έργα αντικατάστασης εξοπλισμού. Οι τρεις μονάδες ανακύκλωσης που είχαν παρουσιαστεί στην αγορά τον Μάρτιο διαθέτουν συνολική δυναμικότητα περίπου 10.000 τόνων ετησίως. Μελέτη της Φωτοκύκλωσης εκτιμά ότι την περίοδο 2030–2033 μπορεί να προκύψουν περίπου 200.000 τόνοι φωτοβολταϊκών αποβλήτων. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί, κατά μέσο όρο, σε 50.000 τόνους τον χρόνο — πενταπλάσια της σημερινής δυναμικότητας που έχει αναφερθεί για τις τρεις μονάδες, εφόσον επιβεβαιωθούν οι προβολές. 

Η υποχρέωση υπάρχει, οι έλεγχοι ζητούνται

Το θεσμικό πλαίσιο για τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού ισχύει από το 2014, ενώ το πρώτο ειδικό σύστημα για τα φωτοβολταϊκά ξεκίνησε το 2020. Σήμερα λειτουργούν τέσσερα εγκεκριμένα συστήματα, μετά την έγκριση τριών νέων σχημάτων το 2025. 

Ο Τσικούρας υποστήριξε ότι η Πολιτεία διαθέτει τα εργαλεία για να εντοπίσει πάρκα και υπόχρεους παραγωγούς, αλλά δεν τα αξιοποιεί επαρκώς. Επικαλέστηκε τα στοιχεία χωροθέτησης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και τις τελωνειακές καταγραφές των εισαγωγών, που μπορούν, όπως είπε, να διασταυρωθούν ώστε να εντοπίζονται περιπτώσεις μη συμμόρφωσης και να επιβάλλονται διοικητικές κυρώσεις. Ζήτησε περισσότερους ελέγχους από τον ΕΟΑΝ, τις Περιφέρειες και τις αρμόδιες περιβαλλοντικές αρχές.

Για τα νέα πάρκα πρότεινε να απαιτείται, πριν από την ηλέκτρισή τους, βεβαίωση από συλλογικό ή ατομικό σύστημα ότι έχουν τακτοποιηθεί οι υποχρεώσεις διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού. Η πρόταση δεν αποτελεί σήμερα ισχύουσα προϋπόθεση. Θα συνέδεε, όμως, την έναρξη λειτουργίας μιας εγκατάστασης με την απόδειξη ότι υπάρχει σχέδιο για τη μελλοντική διαχείριση του εξοπλισμού της.

Το πρόβλημα, κατά τον Τσικούρα, δεν περιορίζεται στα φωτοβολταϊκά: εξέφρασε επίσης την εκτίμηση ότι μέρος των μπαταριών που έχουν εισαχθεί στην Ελλάδα δεν συνοδεύεται από την καταβολή των προβλεπόμενων εισφορών, χωρίς να παραθέσει συγκεκριμένο μέγεθος. Για τα φωτοβολταϊκά, το άμεσο ζητούμενο είναι σαφές: να εγκριθούν τα επιχειρησιακά σχέδια, να συμφωνηθεί η είσπραξη των παλιών εισφορών και να ενισχυθεί η ιχνηλασιμότητα, ώστε το κόστος και η ευθύνη να μην καταλήγουν στους δήμους και στο περιβάλλον.

Διαβάστε ακόμη