Η εικόνα που αναδύεται για τη δημοτική και δασική βιομάζα στην Ελλάδα είναι διττή: από τη μία πλευρά πρόκειται για έναν υποαξιοποιημένο πόρο με σημαντική ενεργειακή, περιβαλλοντική και αναπτυξιακή αξία, και από την άλλη για ένα πεδίο που παραμένει «εγκλωβισμένο» σε υψηλά κόστη, αδύναμες εφοδιαστικές αλυσίδες και κατακερματισμένη διακυβέρνηση. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα του BIOMASS WORKSHOP που συνδιοργανώθηκε στη Θεσσαλονίκη από την ΕΛΕΑΒΙΟΜ, το CluBE και το ΕΚΕΤΑ, στο πλαίσιο της έκθεσης FORWARD GREEN.

Το βασικό συμπέρασμα που διαπερνά τις τοποθετήσεις όλων των εμπλεκομένων είναι ότι η οργανωμένη απομάκρυνση και αξιοποίηση της βιομάζας δεν αποτελεί απλώς ενεργειακή επιλογή, αλλά κρίσιμο εργαλείο πολιτικής προστασίας, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου κινδύνου πυρκαγιών και κλιματικής πίεσης.

Το «τρίπτυχο» των εμποδίων: κόστος, logistics, θεσμικός κατακερματισμός

Η παρέμβαση του Νίκου Δαμάτη εκ μέρους της ΕΛΕΑΒΙΟΜ κατέγραψε με σαφήνεια τις διαρθρωτικές αδυναμίες του κλάδου. Το υψηλό κόστος συλλογής, μεταφοράς και προεπεξεργασίας της βιομάζας παραμένει ο βασικός αποτρεπτικός παράγοντας, ιδίως όταν πρόκειται για διάσπαρτες ποσότητες σε αγροτικές και δασικές περιοχές. Η οικονομία κλίμακας απουσιάζει, ενώ η εφοδιαστική αλυσίδα χαρακτηρίζεται από ασυνέχεια και έλλειψη υποδομών.

Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο εμφανίζεται κατακερματισμένο, καθώς η πολιτική για τη βιομάζα διαχέεται μεταξύ πολλών υπουργείων και διοικητικών δομών, χωρίς ενιαίο συντονισμό. Αυτό οδηγεί σε αποσπασματικές παρεμβάσεις και καθυστερήσεις στην ωρίμανση έργων, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει χρηματοδοτικά εργαλεία.

Σε αυτό το πλαίσιο, επανέρχεται στο προσκήνιο η πρόταση για τα λεγόμενα «Πράσινα Σημεία Βιομάζας», δηλαδή ενδιάμεσους κόμβους συλλογής και συγκέντρωσης, που θα λειτουργούν ως κρίκος μεταξύ της διάσπαρτης πρώτης ύλης και των μονάδων αξιοποίησης. Πρόκειται για μια προσέγγιση που επιχειρεί να μειώσει το κόστος logistics και να οργανώσει την αγορά σε πιο σταθερή βάση.

Από την πολιτική προστασία στην κυκλική οικονομία

Η διάσταση της πολιτικής προστασίας αναδείχθηκε ιδιαίτερα έντονα. Η συσσώρευση υπολειμματικής βιομάζας σε δάση και αγροτικές εκτάσεις αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιών, μετατρέποντας την απομάκρυνσή της σε προληπτικό μέτρο υψηλής σημασίας.

Ο Σάκης Αρναούτογλου υπογράμμισε ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν διαθέσιμα εργαλεία χρηματοδότησης, αλλά απαιτείται τεκμηρίωση και συνεργασία μεταξύ των φορέων για να καταστούν τα έργα επιλέξιμα και ώριμα. Από την πλευρά της αυτοδιοίκησης, ο Παναγιώτης Νάνος ανέδειξε τις δυσκολίες υλοποίησης σχεδίων σε τοπικό επίπεδο, ιδίως λόγω του υψηλού αρχικού κόστους εξοπλισμού και της έλλειψης συνεργατικών σχημάτων.

Στο ίδιο μήκος κύματος, οι εκπρόσωποι της δασικής διοίκησης επισήμαναν ότι η βιομάζα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως καύσιμο, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου οικοσυστήματος διαχείρισης φυσικών πόρων. Η προοπτική αξιοποίησης πιστώσεων άνθρακα (carbon credits), στο πλαίσιο της εφαρμογής του Ν. 5106/2024, δημιουργεί νέες δυνατότητες χρηματοδότησης της απομάκρυνσης βιομάζας.

Η «αχίλλειος πτέρνα» των εφοδιαστικών αλυσίδων

Ένα από τα πιο κρίσιμα τεχνικά ζητήματα που αναδείχθηκαν είναι η αδυναμία ανάπτυξης λειτουργικών εφοδιαστικών αλυσίδων. Η βιομάζα χαρακτηρίζεται από χαμηλή ενεργειακή πυκνότητα και υψηλό κόστος μεταφοράς, γεγονός που απαιτεί τοπική επεξεργασία και κατανάλωση.

Ο Δημήτρης Καμίδης σημείωσε ότι τα έργα βιομάζας είναι βιώσιμα κυρίως όταν υπάρχει άμεση αξιοποίηση της παραγόμενης θερμότητας, είτε για ιδιοκατανάλωση είτε μέσω δικτύων τηλεθέρμανσης. Αντίθετα, τα έργα που βασίζονται αποκλειστικά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας δυσκολεύονται να επιτύχουν οικονομική βιωσιμότητα.

Αντίστοιχα, ο Λύσσανδρος Μεταξάς υπογράμμισε ότι οι ποσότητες βιομάζας που προκύπτουν από καθαρισμούς οδικών δικτύων και κοινόχρηστων χώρων είναι δύσκολο να διαχειριστούν λόγω της γεωγραφικής διασποράς και της εποχικότητας. Αυτό καθιστά αναγκαία την ύπαρξη αποκεντρωμένων υποδομών υποδοχής και επεξεργασίας.

Τεχνολογία και καινοτομία: από πιλοτικά έργα σε κλίμακα

Παρά τα εμπόδια, το workshop ανέδειξε και ένα δυναμικό οικοσύστημα καινοτομίας. Οι λύσεις που παρουσιάστηκαν κινούνται σε δύο βασικές κατευθύνσεις: την αποκεντρωμένη αξιοποίηση και την παραγωγή πολλαπλών προϊόντων.

Ο Δημήτρης Μερτζής παρουσίασε κινητές μονάδες μετατροπής βιομάζας, που μπορούν να εγκαθίστανται κοντά στο σημείο παραγωγής, μειώνοντας το κόστος μεταφοράς. Οι τεχνολογίες αυτές επιτρέπουν την παραγωγή ενέργειας αλλά και παραπροϊόντων όπως βιοάνθρακας και εδαφοβελτιωτικά, ενισχύοντας την κυκλική οικονομία.

Αντίστοιχα, η Στέλλα Χατζηγαβριήλ ανέδειξε τις δυνατότητες της αεριοποίησης και της συμπύκνωσης βιομάζας, τεχνολογίες που μπορούν να μετατρέψουν την ξυλώδη πρώτη ύλη σε πιο αποδοτικά καύσιμα, διευκολύνοντας τη μεταφορά και τη χρήση της.

Η έρευνα, όπως παρουσιάστηκε από τον Χαράλαμπο Λυκίδη, επικεντρώνεται στη διεύρυνση των πρώτων υλών και στην ανάπτυξη νέων υλικών, ωστόσο το βασικό ζητούμενο παραμένει η μετάβαση από το πιλοτικό στάδιο σε εφαρμογές μεγάλης κλίμακας.

Από αποσπασματικές δράσεις σε εθνική στρατηγική

Το BIOMASS WORKSHOP ανέδειξε ότι η αξιοποίηση της βιομάζας στην Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η τεχνογνωσία υπάρχει, τα παραδείγματα καλών πρακτικών –όπως τηλεθερμάνσεις στην Ευρώπη ή παραγωγή βιοάνθρακα– είναι διαθέσιμα, και οι χρηματοδοτικές δυνατότητες σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένουν ενεργές.

Ωστόσο, χωρίς έναν ενιαίο σχεδιασμό που θα συνδέει την ενεργειακή πολιτική, τη δασική διαχείριση και την πολιτική προστασία, ο κλάδος κινδυνεύει να παραμείνει κατακερματισμένος. Η μετάβαση σε ένα λειτουργικό μοντέλο απαιτεί συντονισμό, επενδύσεις σε υποδομές και κυρίως τη δημιουργία σταθερών εφοδιαστικών αλυσίδων που θα επιτρέψουν στη βιομάζα να περάσει από την κατηγορία του «προβλήματος» σε αυτήν του στρατηγικού πόρου.

Διαβάστε ακόμη