Η ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης προχωρά, όμως ο εξοπλισμός και τα εργαλεία που την κάνουν δυνατή κατασκευάζονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Καθώς η Γηραιά Ήπειρος επιταχύνει την εγκατάσταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η βιομηχανία παραγωγής φωτοβολταϊκών συστημάτων βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή, παλεύοντας για την επιβίωσή της απέναντι στον συντριπτικό παγκόσμιο ανταγωνισμό. Η Πράξη Βιομηχανικής Επιτάχυνσης (Industrial Accelerator Act – IAA) έρχεται να αναδιαμορφώσει τον χάρτη, θέτοντας αυστηρά κριτήρια εντοπιότητας και δημιουργώντας μια νέα ευρωπαϊκή αγορά.

Οι αριθμοί της απόλυτης εξάρτησης

Η σημερινή εικόνα της ευρωπαϊκής παραγωγής είναι αποκαλυπτική της κρίσης. Η Κίνα ελέγχει πλέον πάνω από το 90% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας φωτοβολταϊκών, ενώ το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 90% ειδικά για τα δισκία (wafers) και τις ανόδους μπαταριών. Εάν δεν ληφθούν πρόσθετα μέτρα πολιτικής, η εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Κίνα για τις εισαγωγές πάνελ προβλέπεται να αγγίξει το 98% της συνολικής αλυσίδας αξίας.

Επιπλέον, η κατασκευαστική βάση της Ευρώπης στον τομέα των φωτοβολταϊκών έχει συρρικνωθεί σε ανησυχητικά επίπεδα. Η τρέχουσα δυναμικότητα της ΕΕ ανέρχεται σε περίπου 12 GW για πάνελ (modules), μόλις 2 GW για κυψέλες (cells) και κάτω από 1 GW για πλινθώματα και δισκία (ingots και wafers). Η μόνη γραμμή άμυνας εντοπίζεται στην κατασκευή μετατροπέων (inverters), όπου η Ευρώπη διατηρεί ισχυρή παρουσία με δυναμικότητα άνω των 82 GW (εναλλασσόμενου ρεύματος – AC).

Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Βιομηχανίας Ηλιακής Ενέργειας (Solar Alliance) έχει θέσει ως κρίσιμο στόχο την επίτευξη παραγωγικής ικανότητας 30 GW σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Η αποτυχία επίτευξης αυτού του στόχου θα σήμαινε την απώλεια δημιουργίας περισσότερων από 40.000 εξειδικευμένων θέσεων εργασίας στην ήπειρο.

Ο πόλεμος των τιμών και το χάσμα ανταγωνιστικότητας

Σύμφωνα με στοιχεία από την ανακοίνωση της Κομισιόν για το Industrial Accelerator Act, ένα ευρωπαϊκό πάνελ, εξοπλισμένο με τουλάχιστον τρία εξαρτήματα κατασκευασμένα στην ΕΕ, κοστίζει περίπου 19 σεντς του ευρώ ανά Watt (19 €ct/Wp). Στον αντίποδα, η ελάχιστη βιώσιμη τιμή για την παραγωγή στην Κίνα εκτιμάται στα 15,9 €ct/Wp.

Ωστόσο, η πραγματικότητα της αγοράς είναι ακόμη πιο «σκληρή». Στην Ευρώπη, τα κινεζικά πάνελ πωλούνται σε επίπεδα πολύ κάτω του κόστους, αγγίζοντας τα 8,7 €ct/Wp. Αυτή η διαφορά τιμής μεταξύ των κινεζικών προϊόντων (στα 8,7 €ct/Wp) και των ευρωπαϊκών προϊόντων (συμβατών με την ευρωπαϊκή νομοθεσία) δημιουργεί μια αύξηση στο Σταθμισμένο Κόστος Ενέργειας (LCOE) κατά 0,75 €ct/kWh. Σε επίπεδο δημοπρασίας, αυτό μεταφράζεται σε αύξηση του κόστους κατά 14,5%.

Εντούτοις, η επιβάρυνση για τον τελικό καταναλωτή είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Οι αυξήσεις σε επίπεδο δημοπρασίας μετακυλίονται στους λογαριασμούς ρεύματος με μια απειροελάχιστη αύξηση της τάξης του 1%, καθώς τα φωτοβολταϊκά πάνελ αντιπροσωπεύουν τυπικά μόνο το 25% έως 30% του συνολικού κόστους εγκατάστασης. Επιπλέον, το κόστος χονδρικής ρεύματος εξακολουθεί να καθορίζεται κυρίως από το φυσικό αέριο. Τον Ιούνιο του 2025, η ηλιακή ενέργεια αποτέλεσε την κύρια πηγή ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ (με ποσοστό 22%), μειώνοντας τις μέσες τιμές ρεύματος ακριβώς επειδή εκτοπίζει την ακριβή παραγωγή από τα ορυκτά καύσιμα.

Κριτήρια “Made in EU”: Ο νέος κανόνας (LEAD_SOL 1)

Για να ανακοπεί η αποβιομηχάνιση, εφαρμόζεται η στρατηγική «LEAD_SOL 1», η οποία εισάγει αυστηρά κριτήρια “Made in EU” (Κατασκευασμένο στην ΕΕ) στις δημόσιες συμβάσεις, τις δημοπρασίες ΑΠΕ και τα προγράμματα κρατικών επιδοτήσεων.

Οι κανόνες τίθενται σε εφαρμογή σταδιακά. Ένα χρόνο μετά την έναρξη ισχύος της νομοθεσίας, τα φωτοβολταϊκά συστήματα που επιδοτούνται ή συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς θα πρέπει υποχρεωτικά να διαθέτουν ευρωπαϊκό μετατροπέα (inverter) και τουλάχιστον δύο επιπλέον βασικά εξαρτήματα ευρωπαϊκής κατασκευής. Μετά από τρία χρόνια, η απαίτηση αυξάνεται στον μετατροπέα συν τουλάχιστον τρία επιπλέον βασικά εξαρτήματα. Η ρητή έμφαση στους μετατροπείς (inverters) δεν είναι τυχαία. Οι μετατροπείς συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο (cybersecurity). Η εγχώρια παραγωγή τους διατηρεί τον έλεγχο κρίσιμων τεχνολογιών στην Ευρώπη, μειώνοντας τον κίνδυνο από ξένες κυβερνοαπειλές και προστατεύοντας τις κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.

Τα επόμενα βήματα της παραγωγής

Η παρούσα κατάσταση έχει οδηγήσει στην αναστολή στρατηγικών επενδύσεων. Σήμερα, τουλάχιστον 12 GW κατασκευαστικής ικανότητας βρίσκονται στον «πάγο», ενώ επιπλέον 4 GW έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω του ασταθούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Όμως, το δυναμικό ανάκαμψης είναι τεράστιο. Η εφαρμογή των κριτηρίων “Made in EU” αναμένεται να μειώσει το επενδυτικό ρίσκο, προσφέροντας εγγυημένη αγορά στα ευρωπαϊκά εργοστάσια. Αν το υφιστάμενο pipeline (χαρτοφυλάκιο) των ανακοινωμένων έργων υλοποιηθεί, η ευρωπαϊκή κατασκευαστική ικανότητα έως το 2030 θα μπορούσε να εκτιναχθεί σε εντυπωσιακά επίπεδα:

  • Τα πλινθώματα (ingots) θα περάσουν από κάτω του 1 GW σήμερα, στα 20 GW.
  • Τα δισκία (wafers) θα αυξηθούν από κάτω του 1 GW, σε πάνω από 30 GW.
  • Οι κυψέλες (cells) θα μεταπηδήσουν από τα 2 GW, σε πάνω από 30 GW.
  • Τα πάνελ (modules) θα φτάσουν από τα 8 GW, σε πάνω από 40 GW.
  • Οι μετατροπείς (inverters), το ισχυρό ευρωπαϊκό χαρτί, θα εκτοξευθούν από τα 80 GW, σε περισσότερα από 100 GW.

Το οικονομικό κόστος και η δημιουργία θέσεων εργασίας

Η μετάβαση στον «ευρωπαϊκό ήλιο» ενέχει βραχυπρόθεσμα κόστη προσαρμογής, τα οποία έχουν υπολογιστεί με ακρίβεια έως το 2030. Η εφαρμογή των απαιτήσεων για συνολική ανάπτυξη 65 GW δημιουργεί μια διαφορά κόστους 2,015 δισεκατομμυρίων ευρώ σε σχέση με την πλήρη εισαγωγή κινεζικών συστημάτων.

Αυτό το ποσό κατανέμεται στις διάφορες αγορές ως εξής:

  • Στις Δημόσιες Συμβάσεις, το πρόσθετο κόστος υπολογίζεται στα 60,45 εκατομμύρια ευρώ.
  • Στις Δημοπρασίες, τα περιθώρια κέρδους θα μειωθούν κατά 382,85 εκατομμύρια ευρώ.
  • Στα Προγράμματα Κρατικών Επιδοτήσεων, η διαφορά αγγίζει τα 241,8 εκατομμύρια ευρώ.
  • Στην Ιδιωτική Αγορά (εκτός επιδοτήσεων), το κόστος προσαρμογής θα φτάσει το 1,3299 δισεκατομμύριο ευρώ. Σε ένα πιο συντηρητικό σενάριο ανάπτυξης (58 GW), το συνολικό κόστος διαφοροποιείται ελαφρώς προς τα κάτω, αγγίζοντας το 1,798 δισ. ευρώ (εκ των οποίων τα 1,18 δισ. στην ιδιωτική αγορά).

Από την πλευρά της δημόσιας διοίκησης, το διοικητικό κόστος για τα Κράτη Μέλη (μισό έτος Πλήρους Απασχόλησης για 27 κράτη) υπολογίζεται στα 825.552 ευρώ, ενώ για τις 25 μεγάλες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας το κόστος προσαρμογής είναι εξαιρετικά χαμηλό, στα 14.700 ευρώ. Αυτά τα χρηματοοικονομικά μεγέθη, ωστόσο, επιστρέφουν στην οικονομία με τη μορφή μιας πρωτοφανούς έκρηξης στην απασχόληση. Η παραγωγή φωτοβολταϊκών είναι μια βιομηχανία εντάσεως εργασίας. Κάθε ένα 1 GW νέας κατασκευαστικής ικανότητας φωτοβολταϊκών δημιουργεί περίπου 1.065 άμεσες θέσεις πλήρους απασχόλησης.

Αναλύοντας αυτά τα δεδομένα γραμμικά: 70 θέσεις στο πολυπυρίτιο, 75 στην παραγωγή πλινθωμάτων, 75 στα δισκία (wafering), 200 στην κατασκευή κυψελών, 85 στο ηλιακό γυαλί, 200 στη συναρμολόγηση πάνελ, και 360 στην παραγωγή μετατροπέων. Εφαρμόζοντας έναν πολλαπλασιαστή έμμεσων θέσεων εργασίας (1,5), προκύπτουν επιπλέον 1.598 έμμεσες θέσεις, ανεβάζοντας τον συνολικό αντίκτυπο στις 2.663 θέσεις εργασίας ανά GW.

Ο συνολικός απολογισμός της στρατηγικής LEAD_SOL 1 για την απασχόληση είναι κολοσσιαίος. Αθροίζοντας τους επιμέρους τομείς, δημιουργούνται άμεσα:

  • 5.193 νέες θέσεις μέσω των δημοσίων συμβάσεων.
  • 32.888 νέες θέσεις μέσω των δημοπρασιών.
  • 20.771 νέες θέσεις μέσω των κρατικών επιδοτήσεων.

Συνολικά, 58.852 νέες ποιοτικές θέσεις εργασίας «κλειδώνουν» επί ευρωπαϊκού εδάφους. Εάν, μάλιστα, τα μέτρα επεκτείνονταν στο μέλλον και στο τμήμα των ιδιωτικών προμηθειών που αντιστοιχεί στο υπόλοιπο της αγοράς, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν επιπλέον 114.243 θέσεις, εκτοξεύοντας τον αριθμό των νέων θέσεων εργασίας σε 173.095 συνολικά.

Διαβάστε ακόμη