Η τεχνολογική πρόοδος διευρύνει τις περιοχές όπου μπορεί να παραχθεί γεωθερμική ηλεκτρική ενέργεια, καθιστώντας την ολοένα και πιο ανταγωνιστική ως προς το κόστος και ασφαλή εναλλακτική λύση απέναντι στα ορυκτά καύσιμα, ακόμη και για ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων. Με τις νέες μεθόδους, μπορεί ήδη να αντικαταστήσει το 42% της παραγωγής από μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου στην ΕΕ, σύμφωνα με την Ember. Τα ενισχυμένα γεωθερμικά συστήματα έχουν ακόμη και τη δυνατότητα να αποθηκεύουν έμμεσα πλεονάζουσα ενέργεια από ηλιακά και αιολικά πάρκα.

Οι εξελίξεις στη γεώτρηση και στη μηχανική ταμιευτήρων «ξεκλειδώνουν» τη γεωθερμική ηλεκτροπαραγωγή σε πολύ ευρύτερες περιοχές της Ευρώπης. Ενώ παλαιότερα περιοριζόταν σε λίγες ευνοϊκές τοποθεσίες, η τεχνολογία πλέον μπορεί να εξελιχθεί από μια εξειδικευμένη «ηφαιστειακή» πηγή σε βασικό πυλώνα του ενεργειακού μείγματος, αναφέρει η Ember στη μελέτη της με τίτλο Hot Stuff: Geothermal Energy in Europe.

Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία της δεξαμενής σκέψης, η γεωθερμία θα μπορούσε να αντικαταστήσει το 42% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα και φυσικό αέριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση με κόστος κάτω από 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Η σύγχρονη γεωθερμία

«Ενώ στο παρελθόν περιοριζόταν σε λίγες γεωλογικές εστίες όπως η Ισλανδία ή η Τοσκάνη, η σύγχρονη γεωθερμία είναι πλέον ανταγωνιστική σε σχέση με το φυσικό αέριο σε μεγάλο μέρος της ηπείρου. Καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να μειώσει τις εκπομπές ρύπων και ταυτόχρονα να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες της βαριάς βιομηχανίας και των κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, αυτός ο ανεκμετάλλευτος πόρος προσφέρει καθαρή και σταθερή ισχύ, προστατευμένη από τη μεταβλητότητα των τιμών των εισαγόμενων ορυκτών καυσίμων», δήλωσε η σύμβουλος πολιτικής της Ember, Τατιάνα Μίντεκοβα.

Η συμβατική γεωθερμία βασιζόταν σε υπόγεια πετρώματα που ήταν ταυτόχρονα θερμά και φυσικά διαπερατά, επιτρέποντας στο νερό που υπήρχε σε βάθος να κυκλοφορεί και να μεταφέρει θερμότητα. Με 99 TWh το 2024, η συμμετοχή της στην παγκόσμια ηλεκτροπαραγωγή ήταν κάτω από 0,5%.

Κατά την τελευταία δεκαετία, οι τεχνολογικές εξελίξεις —γνωστές ως γεωθερμία επόμενης γενιάς— κατήργησαν την ανάγκη φυσικής διαπερατότητας των πετρωμάτων. Νέες μέθοδοι επιτρέπουν τη δημιουργία ή ενίσχυση τεχνητών διαδρομών ροής ρευστών. Παράλληλα, τα ενισχυμένα γεωθερμικά συστήματα (EGS) αξιοποιούν θερμότητα από βαθύτερα, θερμότερα και ξηρότερα πετρώματα, με ελάχιστο ή καθόλου φυσικό νερό.

Οι τεχνικές αυτές προσαρμόστηκαν από τον τομέα πετρελαίου και αερίου, ώστε να επιτρέπουν την κυκλοφορία ενός ρευστού —συνήθως νερού— που απορροφά και μεταφέρει τη θερμότητα. Το κόστος γεωτρήσεων μειώθηκε κατά 40% μέσα σε μία δεκαετία, ενώ οι βελτιώσεις στα συστήματα μετατροπής ισχύος επιτρέπουν παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ακόμη και σε χαμηλότερες θερμοκρασίες. Οι γεωθερμικοί ταμιευτήρες μπορούν να λειτουργούν ευέλικτα, απορροφώντας έμμεσα πλεονάζουσα αιολική ή ηλιακή ενέργεια μέσω αυξημένης άντλησης και επανέγχυσης, και αργότερα απελευθερώνοντας αποθηκευμένη θερμική και πιεστική ενέργεια για πρόσθετη παραγωγή.

Επιπλέον, προσφέρεται δυνατότητα ανάκτησης πολύτιμων ορυκτών, όπως το λίθιο, απευθείας από υπόγειες άλμες, με ποσοστά ανάκτησης έως 95%, έναντι περίπου 60% από εξόρυξη σκληρών πετρωμάτων, και με σημαντικά μικρότερη κατανάλωση νερού.

Η γεωθερμική ηλεκτρική ενέργεια είναι ήδη ανταγωνιστική στην Ευρώπη, με εξισωμένο κόστος παραγωγής (LCOE) περίπου 60 δολάρια ανά μεγαβατώρα, έναντι περίπου 100 δολαρίων για τα περισσότερα ορυκτά καύσιμα. Το 2024 λειτουργούσαν στην Ευρώπη 147 γεωθερμικοί σταθμοί, παράγοντας περίπου 20 TWh από ισχύ άνω των 3,5 GW. Η Ember εντόπισε δυναμικό 43 GW ενισχυμένης γεωθερμίας στην ΕΕ με κόστος κάτω από 100 ευρώ/MWh, που αντιστοιχεί σε 301 TWh ετησίως.

Η Ουγγαρία διαθέτει το μεγαλύτερο δυναμικό στην ΕΕ με 28,3 GW σε αυτό το εύρος κόστους, ενώ η Γαλλία φτάνει συνολικά τα 52,7 GW. Η Ισλανδία εμφανίζει εντυπωσιακό δυναμικό 191,9 GW. Στην περιοχή των Βαλκανίων, η Τουρκία ξεχωρίζει με 5,7 GW κάτω από το όριο κόστους, ενώ Ρουμανία, Σερβία, Κροατία και Σλοβενία διαθέτουν μικρότερα αλλά αξιοσημείωτα μεγέθη.

Παρά τις προοπτικές, η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω λόγω χρονοβόρων αδειοδοτήσεων και έλλειψης ενιαίας στρατηγικής, ενώ ΗΠΑ και Καναδάς επιταχύνουν μέσω στοχευμένων κινήτρων. Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας προβλέπει σημαντική μείωση κόστους έως το 2035, ενώ το πρώτο μεγάλο έργο EGS ισχύος 2 GW στη Γιούτα εγκρίθηκε τον Οκτώβριο του 2024.

Διαβάστε ακόμη